De Tweede Kamer heeft ingestemd met de Wet Terugkeer en Vreemdelingenbewaring. Met deze wet verdwijnt de rechterlijke dwangsom voor mensen die asiel aanvragen. Volgens VluchtelingenWerk raakt de maatregel niet alleen mensen die asiel aanvragen, maar ook het vertrouwen in de rechtsstaat. Iedereen moet erop kunnen vertrouwen dat de overheid zich aan de eigen regels houdt. “De overheid stelt zelf termijnen, maar als die zonder gevolgen overschreden worden, ondermijnt dat het systeem. Dit is moeilijk uit te leggen.”
Mensen die asiel aanvragen wachten gemiddeld inmiddels meer dan twee jaar op een besluit. Tot nu toe konden zij via een dwangsom afdwingen dat de overheid op tijd beslist. Die mogelijkheid verdwijnt. “Hiermee verliezen mensen een belangrijk middel om hun recht te halen,” zegt een woordvoerder van VluchtelingenWerk. “Zonder dwangsom zijn wettelijke termijnen in de praktijk een wassen neus.”
De organisatie plaatst ook vraagtekens bij de juridische onderbouwing. Eerdere uitspraken van de Raad van State benadrukken dat een dwangsom juist nodig kan zijn om effectieve rechtsbescherming te garanderen. De afschaffing schuurt daarnaast met Europese regelgeving.
De Tweede Kamer stemde verder in met maatregelen die vreemdelingenbewaring uitbreiden. Zo worden de mogelijkheden voor insluiting verruimd en kunnen strengere regimemaatregelen worden toegepast. VluchtelingenWerk maakt zich zorgen over deze ontwikkeling. “Meer en langere detentie is geen oplossing. Het beperkt de vrijheid van mensen en gaat voorbij aan eerdere kritiek van toezichthouders en mensenrechtenorganisaties.”
De organisatie benadrukt dat vrijwillige terugkeer vanuit vrijheid effectiever en duurzamer is dan detentie. “Deze wet kiest voor zwaardere maatregelen, terwijl niet duidelijk is dat die leiden tot meer terugkeer. Onze ervaring met het terugkeerprogramma Met Opgeheven Hoofd, waarbij wij vluchtelingen op een duurzame manier de kans geven om naar hun thuisland terug te keren, is wél gebleken effectief.”
VluchtelingenWerk roept de Eerste Kamer op om kritisch te kijken naar de gevolgen van de wet. “Mensen die bescherming zoeken, verliezen rechten en komen verder op achterstand te staan. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging.”